सिलगढी, साउन १ — सौरमासअनुसार सूर्यले मिथुन राशिको यात्रा समाप्त गरी कर्कट राशिमा प्रवेश गर्ने दिनका रूपमा मानिने साउने सङ्क्रान्ति आज देशभर विविध धार्मिक र सांस्कृतिक गतिविधि सहित मनाइँदै छ।
साउन १ गते पर्ने यो पर्वबाट सूर्यको दक्षिणायन सुरु हुने मानिन्छ। धर्मशास्त्रअनुसार, माघ १ देखि सुरु हुने उत्तरायण र साउन १ मा सुरु हुने दक्षिणायनलाई विशेष महत्व दिइन्छ।
साउने सङ्क्रान्तिका अवसरमा स्नान, दान र आफन्तजनसँग रमाइलो गर्ने परम्परा रहेको छ। खासगरी किसानहरूका लागि यो पर्व विशेष रहन्छ, किनभने असार महिनाभर कृषि कार्यमा व्यस्त रहने उनीहरू साउन १ मा थकाइ मार्दै स्वास्थ्य लाभका उपाय गर्ने चलन रहिआएको छ।
धर्मशास्त्रविद् प्रा. डा. देवमणि भट्टराईका अनुसार, हिलो र मैलोको सम्पर्कले लाग्ने छालाका रोग निको पार्न साउन १ गते ‘लुतो फाल्ने’ प्रचलन रहिआएको हो। परम्पराअनुसार यस दिन कागभलायो, कुकरडाइनो, लुतेझार, पानीअमला, कागती, अम्बा, नास्पातीजस्ता वनस्पतिहरू राखेर ‘कण्डारक’ नामका राक्षसको पूजा गरी अगुल्टो हानिन्छ।
यस अवसरमा आ-आफ्नो कुल परम्पराअनुसार नाङ्लो ठटाउने, शङ्ख फुक्ने, घण्ट बजाउने र ढोका बन्द गर्ने चलन छ।
साउन महिना भगवान् शिवको आराधना गर्ने पवित्र महिना मानिन्छ। यस महिनाभर महिला तथा युवतीहरू हरियो चुरा, हरियो र रातो पहिरनमा सजिएर प्रकृति र समर्पणको प्रतीक प्रस्तुत गर्छन्। बजारमा पनि हरियो चुरा र कपडाको बिक्री उल्लेखनीय रूपले बढ्ने गर्दछ।
