कञ्चनपुर — कञ्चनपुरको भीमदत्त नगरपालिका–१८ कटानकी इन्दु राई प्रत्येक दिन बिहान सबेरै महाकाली नदी धाउँछिन्। उनको यो दैनिकी केवल शौख होइन, वर्षौँदेखि परिवार चलाउने मुख्य आधार बनेको छ।
राईले झण्डै १५ वर्षदेखि महाकाली नदीबाट माछा मारेर बेच्दै आएकी छन्। यही माछा बेचेर कमाएको आम्दानीले उनले आफ्नो घरको खर्च धान्दै आएकी छन्। दैनिक पाँचदेखि १० किलोसम्म माछा मार्ने राईले ती माछा झलारी, महेन्द्रनगर, दैजी लगायतका बजारमा बिक्री गर्छिन्। “ताजा माछाको माग बढी छ,” राईले भनिन्, “सबै ग्राहकलाई पुग्दैन।”
सानो माछा प्रतिकिलो २५० रुपैयाँमा र ठूलो माछा ३०० रुपैयाँसम्ममा बिक्री हुने गर्छ। उनको माछा मार्ने तरिका निकै अनौठो छ — खाना खाने थालीमा कपडा बेरेर बीचमा प्वाल पारी, त्यहाँ पीठो राखेर माछा भित्र आउनासाथ समात्ने। नदीमा ढुङ्गा हुने भएकाले जाल थाप्न गाह्रो हुने उनले बताइन्।
राईको मासिक आम्दानी ३० हजारदेखि ३५ हजार रुपैयाँसम्म पुग्ने गर्छ। उनीसँग आफ्नै घर भए पनि खेतीयोग्य जमिन छैन। घरका लागि अन्न, नुन, तेल, लुगाफाटो, औषधोपचार, बालबालिकाको पढाइ खर्च सबै माछा बेचेरै जुटाउने गर्छिन्। माछा मार्न उनी अरू महिलासँग समूह बनाएर जान्छिन्।
उनकी सहकर्मी पार्वती चौधरीले पनि महाकाली नदीले नै आफ्नो परिवार पालिएको बताउँछिन्। “अहिले माछा पाउन गाह्रो छ,” चौधरीले भनिन्, “पूरै दिन माछाको खोजीमै बित्छ।”
महाकाली नदीमा महासिर, सिलर, रैना, असला, मगरीलगायतका माछा पाइन्छन्। यी महिलाहरूका लागि महाकाली नदी मात्र नदी होइन — जीवन चलाउने आधार हो।
