युनिकोड    राशिफल    एफएम रेडियाे    छाँपा प्रकाशन                     
डोटी / डोटी जिल्लाको शिखर नगरपालिका क्षेत्रमा कृषि ज्ञानकेन्द्र डोटीले आलुको विउ वितरण गरेको छ । हरेक तरकारीमा सजिलै मिलाउन सकिने र नेपाली खानामा बढी प्रयोग हुने आलु र यसको खेतीबारे जानकारी ।
तरकारीको राजा मानिने आलु जताततै पाइने प्रमुख नगदे बाली हो । आलु पोषक र स्वास्थ्यवर्द्धक मानिन्छ । मध्यम खाले एउटा आलुको डल्लामा ११२ क्यालोरी ऊर्जा हुन्छ। आलुमा २० प्रतिशत स्टार्च, २ प्रतिशत प्रोटिन, १ प्रतिशत खनिज र ८० प्रतिशत पानी हुन्छ ।
आलु चिसो मौसममा फष्टाउने बालीली हो भने चिस्यान मुक्त मलिलो माटोमा राम्रो फल्छ । नेपालका धेरै ठाउँमा आलु खेती गरिन्छ । कृषकले पनि आलुखेतीबाट राम्रो आम्दान गर्न सफल भएका हुन्छन् ।
आलुलाई तरकारीका रुपमा मात्र नभइ उच्च पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रमा खाद्यान्नकै रुपमा समेत प्रयोग गरिन्छ । उच्च पहाडी क्षेत्रमा राम्रो उत्पादन दिने जातहरुमा कुफ्रि ज्योति, जनकदेव, खुमल सेतो १, खुमल लक्ष्मी आदि जातहरु छन् ।
आलुका लागि उपयुक्त माटोः
आलु खेतिका लागि हल्का चिसो माटो आवश्यक पर्ने गर्छ । आलु लगाउनुभन्दा पहिले खन जोत गरि माटोलाई खुकुलो पार्नु पर्ने हुन्छ । बढि सुख्खा माटो भएमा सिचाई गर्न सकिन्छ तर सिचाई गरेको ३ देखि ५ दिन सम्म पर्खिई आलु लगाउँदा माटोमा पानीको मात्र आलुका लागि आवश्यकता अनुसारको हुन सक्छ ।
जग्गा तयारी
आलु लगाउने खेत वा वारीलाई २ देखि ३ पल्ट सम्म गोड्नु पर्छ । गोडी सकेपछि त्यसमा खन जोत गरी भएका ठूला ठूला डल्लाहरुलाई फुटाई मसिनो बनाउनु पर्छ ।
मलको प्रयोग
आलु रोप्नु भन्दा पहिले मलको प्रयोग गर्न सकिन्छ । आलु रोप्नुभन्दा पहिले सतहमा मल छर्ने र सामान्य खनजोत गर्ने गर्नुपछ । यसपछि आलु लगाउने समयमा ड्याँगमा गोठेमलका साथै नाईट्रोजन र यूरिया प्रयोग गर्न सकिन्छ । अलुमा विषेश गरि नाईट्रोजन, यूरिया र पोटासको मिश्रण गराई प्रयोग गर्नु उपयुक्त हुन्छ ।
सिचाई
आलुको फसल तयार हुन्जेल सम्म ३ देखि ५ पटक सम्म सिचाई गर्न सकिन्छ । सिचाईको मात्रा मिलाउनमा त्यहाँको माटोमा निर्भर रहने कृषि विज्ञहरु बताउँछन् । आवश्यकता भन्दा वढि सिचाई भए आलुको फल कुहीएर नष्ट हुने डर हुने भएकोले आलुको सिचाई गर्दा विषेश ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ ।
आलु कसरी खन्ने
आलु १० हप्ता अर्थात साढे दुई महिनामा तयार हुन्छ । आलुलाई खन्दा सुख्खा दिनमा खन्ने गर्नुपर्छ । खन्ने समयमा विषेश ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ । फलमा चोट लागे आलुनै विग्रने र कुहिने डर वढि हुन्छ । आलुलाई खनिसकेपछि पानीमा धुनु सवैभन्दा हानिकारक हुन्छ त्यसैले नधोई राख्नुपर्ने हुन्छ ।
आलु खेतिमा आउने समस्याहरु
आलु फलाउन जति सजिलो छ त्यस भन्दा धेरै गाह्रो यसलाई जोगाउन हुन्छ । आलुको तापक्रम मिलाउन नसके कुहिने डर वढि हुन्छ । यसमा रहेको माटो र चिसोपनालाई खनिसकेपछि विषेश व्यवस्थापन गर्न सकिएन भने कुहिन्छ ।
यतिमात्र हैन आलुमा विषेश प्रकारको किरा लाग्ने गर्दछ जसले भित्र भित्रै खाएर कालो रेखा वनाईदिन्छ जसले आलु खान योग्य हुँदैन । आलुको विउ छनौटमा पनि विषेश ध्यान दिन सकेनौं भने पनि उत्पादन राम्रो हुँदैन ।
आलुमा लाग्ने विभिन्न रोगहरु हुन्छन् त्यस्ता रोगबाट बचाउनका लागि नजिकैको जेटीय, सेवाकेन्द्रका कर्मचारी वा जिल्ला कृषि विकास कार्यालयमा सम्पर्क गर्ने गर्नुपर्छ । उत्पदान भएको आलुको बजारको कमी भइरहेको छ भने मूल्यमा अस्थिरता, स्थानीय बजारको अभावजस्ता समस्या आलु किसानहरुले व्यहोरी रहेका छन् ।
आलुको सुरक्षा
आलु खनिसकेपछि भण्डार गर्ने स्थानमा लैजानुभन्दा पहिले घाम नपर्ने सुख्खा स्थामा राख्ने । यसपछि इमी डाक्लोरेपिड १७ दशमलव ८ लाई ५० एल पानीमा मिलाई आलुको दानमा छर्कने । यस्तो प्रक्रिया प्रत्येक दुई-दुई महिनामा गर्नुपर्ने हुन्छ ।
नेपालको तराई तथा भित्री मधेशक्षेत्रलाई सिफारिस गरिएका जातहरु
नेपालको तराई तथा भित्री मधेशक्षेत्रलाई सिफारिस गरिएका जातहरु मुख्यतः कुफ्री ज्योती, सिन्दुरी आइपीवाई-८ हुन् तर खुमल रातो-२ लगायतका अन्य स्थानीय जात पनि लगाउने गरिन्छ।
स्थानीय रुपमा प्रसिद्धि पाएका आलुका किसिम
सरकारी सेतो – पूर्वी पहाड, थारु लोकल – मध्य तथा पश्चिम तराई, जुम्ली लोकल – मध्य तथा पश्चिम पहाड, काठमाडौं लोकल – काठमाडौं उपत्यका, स्याङ्ग दोर्जे – पूर्वी पहाड
थप जानकारी
जात, लगाउने क्षेत्र र पाक्ने अविध
१. कुफ्री ज्योति- उच्च र मध्यपहाड क्षेत्र १०० देखि १२० दिन ।
२. कुफ्री सिन्दुरी- तराई र भित्री मधेश, ११० देखि १३० दिनसम्म ।
३. डेजिरे- मध्य पहाड र तराईमा ७० देखि ९० दिन सम्म।
४. जनक देव- उच्च तथा मध्य पहाडमा १०० देखि १२० ।
५. खुमल सेतो- १ कम बर्षा हुने पहाडी क्षेत्रमा १०० देखि १२० दिन ।
६. खुमल रातो -२ तराई तथा भित्री मधेशमा १०० देखि १२० दिन ।
७. कार्डिनल- तराई तथा मध्य पहाडी क्षेत्रमा ९० देखि १२० दिन ।
८,एनपीआई १०६- उच्च तथा मध्य पहाडी क्षेत्रमा १०० देखि १२० दिन।
९. कुफ्री बाद्साहा- तराई र पहाडमा ७० देखि ९० दिन ।
१०. पेरिकोली- पश्चिम तराईमा १०० देखि १२० दिन।
११. आइ-११२४- उच्च र मध्य पहाडमा १०० देखि १२० दिन।
आलु बालीमा लाग्ने प्रमुख रोग र रोकथाम
१. डडुवा रोग- ढुसी नासक धुलो बिसादी को प्रयोग गर्नु पर्दछ। जस्तै इन्डो फिल यम-४५ ,डाइथेन यम-४५, किसान यम -४५ ,राइनो यम-४५ आदी बिसादी पर्ती लिटर पानीमा २ देखि ३ ग्राम का दर ले स्प्रे गर्ने ।
२. खैरो पिपचक्के- सोलानेसी परिवारको खेती भएको ठाउँमा खेती नगर्ने ,आलु न काटी सिङै रोप्ने, निरोगी चोटपटक नलागेको बिउ रोप्ने।
३. कालो खोस्टे- बिउको उपचार गर्ने बिउको टुसा आउनु अगाडि प्रतिलिटर पानी मा डेरोसाल नामक धुलो बिसादी १.५ ग्राम को घोल बनाइ १० मिनेट सम्म भिजाउने र पछाडि टुसा आउन फिजाउने।
४. आलु को एजेरु- रोग अबरोधक जात लगाउने, ४-५ बर्ष बिरायर आलु लागाउने एकै ठाउँ मा मात्र नलागाउने।
५. पात दोब्रने भाइरस
६. हल्का मोजाइक
७. कडा मोजाइक भाइरस
उपचार- भाइरस मुक्त बिउ रोप्ने ,लाही किरा नियन्तरण गर्ने ।
आलु बालीमा लाग्ने किरा र त्यसको रोकथाम
१ लाही किरा- कुनै पनि किटनासक विषादी प्रति लिटर पानी मा १ देखि २ यम एल का दर ले छर्ने ।
२ आलुको पुतली- खेतमा चिस्यान राख्ने र राम्रो सँग उकेरा दिने ।
३ फेद कटुवा किरा- मालाथियन धुलो गुलियो खानेकुरामा मिसाइ स-साना गोली बनाइ ठाउँ ठाउँ मा राखि दिने ।
४ खुम्रे किरा- आलु लगाउँदा मलमा मालाथियन धुलो मिसाउने।
५. रातो कमिला- पाकेको गोबर मल प्रयोग गर्ने, प्रति रोपनी १.५ किलोका दरले मालाथियन धुलो दिने ।
श्रोत :कृषि ज्ञान केन्द्रको फेसबुकबाट

सम्बन्धित खवर

लोक सेवा आयोग
प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय
सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय
गृह मन्त्रालय
अर्थ मन्त्रालय
परराष्ट्र मन्त्रालय
रक्षा मन्त्रालय
कानून, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय
सञ्‍चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय
कर्णाली प्रदेश
प्रदेश नं. ५
भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय
स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालय
शिक्षा विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय
कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय
ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाइ मन्त्रालय
संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय
उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय
महिला बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय
गण्डकी प्रदेश
भूमि व्यवस्था,सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय
सहरी विकास मन्त्रालय
श्रम, रोजगार तथा सुरक्षा मन्त्रालय
वन तथा वातावरण मन्त्रालय
युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय
खानेपानी मन्त्रालय
सर्वोच्च अदालत
निर्वाचन आयोग
प्रदेश नं. १
सुदूर पश्चिम प्रदेश
भुमि व्यवस्था, कृषि तथा सहकारी मन्त्रालय
उद्योग, पर्यटन, वन तथा वातावरण मन्त्रालय
भौतिक पूर्वाधार विकास मन्त्रालय
प्रदेश लेखा नियन्त्रक कार्यालय
आन्तरिक मामिला तथा कानून मन्त्रालय
सामाजिक विकास मन्त्रालय
प्रदेश सभा सचिवालय
आर्थिक मामिला तथा योजना मन्त्रालय
मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रीपरिषद्को कार्यालय
प्रदेश प्रमुखको कार्यालय